تخصصی مهندسی نفت

وزير نفت ايران مي گويد:اگر ضريب بازيافت از مخازن نفتي ،يك درصد افزايش يابد، با احتساب 600 ميليارد بشكه ذخاير نفتي كشور، معادل ارزش فروش 6 سال نفت ايران به ثروت ملي ايران افزوده مي شود.

به گزارش خبرنگار پايگاه اطلاع رساني شركت ملي نفت ايران، رستم قاسمي؛ وزير نفت در هم انديشي اعضاي كميته علمي كنفرانس راهكارهاي تحول نظام توسعه و بهره‌برداري در بخش بالادستي نفت و گاز ايران با بيان اين مطلب گفت: با تحقق افزايش 10 درصدي ضريب بازيافت برداشت از مخازن، با احتساب 600 ميليارد بشكه نفت ذخاير كشور، بهره وري حاصل معادل ارزش فروش 60 سال نفت ايران است.

وي با اشاره به موضوع بهره وري در صنعت نفت، گفت: با استفاده از روش هاي نوين و كنار گذاشتن روش هاي سنتي مي توان ضمن افزايش ضريب بازيافت مخازن نفت كشور به بهره وري كامل در فرآيند توسعه و بهره برداري دست يافت.

وزير نفت تصريح كرد: بدست آوردن حداكثر سود ممكن، با بهره گيري و استفاده بهينه از نيروي كار، توان، استعداد ومهارت نيروي انساني انجام مي شود كه لازمه اين امر استفاده از تكنولوژي هاي نوين است.

قاسمي اظهار كرد: افزايش ضريب بازيافت نفت كشور از 24 درصد به 34 درصد، عددي دست يافتني است و دركشورهاي ديگر جهان گاهي شاهديم كه ضريب بازيافت نفت با بيش از 45 درصد برداشت مي شود.

وزير نفت گفت: ميزان ذخاير درجا و قابل برداشت نفت ايران كم نيست بنابراين بايد متناسب با ظرفيت ها و توانمندي هاي خود بيشتر از اين ذخاير برداشت كنيم و برداشت كنوني نسبت به توانمندي ها و ظرفيت ها بسيار كمي است.

وي ادامه داد: با برداشت بهينه در ميدان هاي مشترك مي توان به برداشت منطقي و متناسب با حق خود برسيم.

قاسمي تاكيد كرد: اميدواريم با جمع بندي نتايج كنفرانس راهكارهاي تحول نظام توسعه و بهره‌برداري در بخش بالادستي نفت و گاز ايران مبناي راه توسعه بخش بالادستي فراهم شود و درآمد حاصل از نفت بيشتر از گذشته به زير ساخت هاي اساسي و كيفيت زندگي مردم اختصاص يابد.

وي با بيان اينكه متخصصان صنعت نفت مي توانند در ارائه راهكارهاي نظام توسعه و بهره برداري در بخش نفت و گاز ايران موثر واقع شوند، گفت: بر اساس اصل 44 قانون اساسي بخش پايين دستي صنعت نفت از بالادستي به طور كامل در حال جدا شدن است و اين كاربزرگي در جهت پيشبرد اهداف صنعت نفت است.

وزير نفت، افزود: مديريت بخش پايين دستي صنعت نفت توسط بخش هاي غير دولتي، موثر تر از مديريت اين بخش توسط بخش دولتي خواهد بود.

قاسمي با بيان اينكه قسمتي ازبخش پايين دستي صنعت نفت به شركت هاي خصوصي واگذار شده است، گفت: قسمتي ديگر از بخش پايين دستي نفت نيز با پيگيري هاي جدي در راستاي اصل 44 قانون اساسي، به بخش خصوصي واگذار خواهد شد.

دکتر هرمز قلاوند از افزایش ضریب بازیافت نفت از مخازن کشور خبر داد و گفت: هم اکنون میانگین ضریب بازیافت نفت از مخازن 29 درصد است که شرکت ملی نفت ایران در نظر دارد با انجام کارهای پژوهشی و استفاده از روش های ازدیاد برداشت EORاین ضریب را به 30 درصد افزایش دهد که همین یک درصد می تواند نقش قابل توجهی در افزایش ذخایر داشته باشد.

قلاوند افزود: هم اکنون از 10 روش ازدیاد برداشت (تزریق گاز طبیعی، آب، گاز دی اکسید کربن و گاز نیتروژن و ...) به منظور افزایش ضریب بازیافت نفت از مخازن استفاده می شود که البته تزریق گاز طبیعی از متدواول ترین روش هاست.
وی درباره تزریق گاز نیتروژن و دی اکسید کربن به مخازن گفت: کارهای اولیه برای استفاده از این دو روش تزریق، از جمله شیوه های جمع آوری گاز و همچنین تاثیر کاربرد این گازها بر کیفیت سنگ مخزن، در دست انجام است.
مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب ادامه داد: استفاده از محلول های شیمیایی برای استخراج نفت های سنگین و تزریق مکرر آب و نفت از روش هایی است که برای افزایش بازیافت نفت قابل استفاده است.

قلاوند مهمترین رسالت شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب را در وهله نخست تثبیت و نگهداشت توان تولید و سپس به موازات آن تلاش در جهت افزایش تولید نفت کشور خواند و افزود: هم اکنون به منظور افزایش تولید از 10 مخزنی که در نیمه دوم عمر خود قرار دارند گاز تزریق می شود که در کنار افزایش تعداد دکل ها از دلایل تثبیت تولید در سال جاری به شمار می رود.
وی استفاده از روش ثانویه در امر تولید را منوط به زمانی اعلام کرد که امکان تخلیه طبیعی از چاه ها مقدور نباشد. از این رو به منظور حفظ توان تولید، روش هایی همچون تزریق گاز و یا استفاده از تلمبه های دورن چاهی معمول است.

قلاوند از تصویب برنامه افزایش یک میلیون بشکه ای تولید نفت کشور در هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران خبر داد و گفت: شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب به عنوان شرکتی که 80 درصد تولید نفت کشور را عهده دار است نقش مهمی در این فرایند افزایش تولید دارد.

استفاده از 41 تلمبه درون چاهی تا پایان امسال در مناطق نفتخیز جنوب
قلاوند ادامه داد: به منظور افزایش تولید، استفاده از 90 تلمبه‌ی درون چاهی به عنوان یکی از فناوری های روز ازیاد برداشت در دستور کار قرار دارد که بر این اساس، نصب و راه اندازی 41 دستگاه تلمبه درون چاهی تا پایان سال جاری عملیاتی می شود.

وی با بیان اینکه هم اکنون 3 قرارداد که هر کدام شامل خرید و نصب 30 دستگاه تلمبه درون چاهی است با بخش خصوصی منعقد شده افزود: تاکنون 11 مورد از این تلمبه ها تحویل شده و در حال نصب است که اعتبار لازم برای تامین این تلمبه ها هم از محل منابع داخلی و صندوق انرژی تامین می شود.

مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب اظهار داشت: استفاده از تلمبه های درون چاهی برای چاه هایی که فشار آنها به 200 تا 300 بشکه در روز رسیده است کاربرد دارد و می تواند تولید این چاه ها را تا یک هزار بشکه در روز افزایش دهد.

منبع: حمیدرضا طهماسبی پور؛-قانون

چند سالی است که در خصوص مالکیت 5 کشور حاشیه دریای خزر مذاکرات مفصل، با چانه زنی‌های گسترده در حال انجام است تا مشخص شود هر کشوری از منابع دریا و زیر دریا چه سهم و عرصه‌ای خواهند داشت.

در این سالها، کشورهای منطقه برداشت خود از مخازن زیر دریا و دریا را به شدت و قدرت تمام خود ادامه داده‌اند و عملا ایران را در این حوزه بی نصیب گذارده بودند. چرا که ایران بدون امکانات ویژه دریانوردی در دریای خزر حتی در حوزه شیلات هم نتوانسته بود همپای روسیه و کشورهای دیگر از این منطقه برداشت کند زیرا امواج خاص دریاچه خزر یا دریای کاسپین آنچنان بوده که روسیه در این خصوص بتازد و جولان دهد.

بر همین اساس بود که ایران از سالیان دراز گذشته برنامه توسعه حضور و برداشت خود از این دریای پر نعمت را برنامه‌ریزی کرد و به موضوع برداشت‌های نفت و گاز اذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان نگاه ویژه‌تری را لحاظ داشت. این گونه بود که با همکاری دستگاه دیپلماسی و وزارت نفت پروژه‌ای برای اکتشاف در خزر آغاز شد و سکوی حفاری نیمه شناور ایران– امیرکبیر در این دریا فعال شد تا در دریای کاسپین منجر به کشف ذخایر جدید گاز برای کشور شود.

سال 77 آغازنگاه سهم خواهی ایران از نفت و گاز کاسپین

شرکت ملی نفت ایران، مطالعات جامع و سیستماتیک دریای کاسپین و محدوده جنوبی آن را در سالهای 79-1377 انجام داد و ضمن ایجاد بانک اطلاعاتی جامع شامل اطلاعات پایه لرزه نگاری و پتروفیزیکی، زمین‌شناسی ژئوشیمیائی کلیه اطلاعات فنی مورد نیاز فعالیتهای اکتشافی اعم از اطلاعات لرزه نگاری کشورهای همسایه و اطلاعات مربوط به چاههای آنها تحصیل و با ادغام اطلاعات موجود ساحلی (11 هزار کیلومتر) و برداشت اطلاعات منطقه عمیق (10 هزار کیلومتر)، شبکه لرزه نگاری یکپارچه متصل به 30 چاه ایجاد کرد که بر اساس آن چهارچوب اصلی مطالعه ذخایر دریای کاسپین تشکیل شد.

این اطلاعات به اضافه اطلاعات ماهواره‌ای دریا و اطلاعات حاصل از عملیات نمونه‌برداری از کف دریا و پایه مطالعات جامع زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی و ژئوشیمیائی گردید که نتایج درخشانی را به همراه داشت و درنهایت برای اولین بار تصویر جامعی از ساختارهای موجود در منطقه کاسپین جنوبی شناسایی شد که بر اساس آن 46 ساختار کوچک و بزرگ نفتی مشخص شده که از این میان تعداد 8 ساختار آن جزو ساختارهای بسیار خوب طبقه بندی شده است. تمامی این 8 ساختار در قسمت جنوبی و عمیق دریای کاسپین (بین 550 تا 800 متر) واقع شده است.

شناور امیر کبیر، می‌تواند درسطح آب به صورت نیمه شناور، عملیات حفاری را تا عمق 1030 متری سطح دریا و تا شش هزار متری بستر دریا انجام دهد ،وزنی (بدون متعلقات) 14 هزار تنی دارد و مقرر است تا در ادامه فعالیتش کار اکتشاف های بیشتر در آبهای عمیق جنوب دریای کاسپین را امکان پذیر کند.

سال 90 و استشمام بوی گاز از کاسپین

حال امروز 20 آذر 1390 روزی خاطره انگیز برای منافع ملی ما شده است، چرا که به صورت رسمی از کشف منابع گازی در دریای کاسپین خبر داده شده و می‌رود تا ملت ایران سهم خود را از این دریا برداشت کند. در این خصوص، علی اصولی، مدیرعامل شرکت نفت خزر با تایید رسمی این اکتشاف، این نوید را به مردم ایران داد که به زودی خبرهای خوش دیگر برای کشف نفت در این مخزن را نیز ارائه کند.

وی در خصوص موقعیت جغرافیایی میدان گازی کشف شده افزود: مخزن کنونی در عمق2430 متری و در گسلی 3400 متری قرار دارد و با کشف گاز در این مخزن به احتمال فراوان به زودی و در 200 متر پایین‌تر به نفت خواهیم رسید.

وی در خصوص اینکه آیا این میدان با کشوری از همسایگان ایران مشترک است و یا این احتمال می‌رود که مشترک شود نیز توضیح داد: مخزن کاسپین به صورت قطع مشترک نیست و در محدوده جغرافیایی ایران قرار دارد.

گاز مخزن کاسپین ،قطعا در محدوده جغرافیایی ایران است

مدیرعامل شرکت نفت خزر، در پاسخ به این پرسش که با ابهام موجود در رژیم حقوقی خرر آیا احتمال ادعای کشورهای همسایه در این مخزن وجود دارد یا خیر نیز گفت: میدان یاد شده پس از خط فرضی موهوم (بین منطقه حسینقلی و استارا) و در نزدیکی نقطه صفر مرزی ابی حدود 20 درصدی قرار دارد و اگر دقیق بخواهیم بگوییم در محدوده سهم 18 درصدی ایران از دریای کاسپین است، پس به هیچ وجه امکان ادعایی بر همسایه‌ها پیش نخواهد آمد و کامل در عرصه جغرافیایی ایران است.

وی در خصوص وضعیت این میدان در شرایطی که هنوز رژیم حقوقی خزر بلاتکلیف است نیز تاکید کرد:کلیه مسائل اجرایی در این میدان با هماهنگی وزارت امور خارجه و شورای امنتیت ملی انجام شده است تا منافع ملی در این خصوص حفظ و حراست شود.

وی در تشریح وضعیت این میدان و ساختار بلوک6.2 ادامه داد: در مرحله اول در بلوک 6.2 جستجو برای اکتشاف ممکن بود به گاز، نفت، آب و یا هیچ منجر می‌شد که خوشبختانه در این فاز منجر به کشف گاز شده است و پیش بینی می‌شود تا به زودی به نفت هم برسد.

تحقق خواست مردم برای برداشت از منابع کاسپین

علی اصولی تاکید کرد: تاکید ویژه در این منطقه بر برداشت منابع هیدروکربوری است که سالها بود کشورهای دیگر برداشت می‌کردند و مردم ما فکر می‌کردند ما نمی‌توانیم برداشت کنیم که خوشبختانه با رسیدن به این منبع، این مهم مرتفع شد.

وی درباره برداشت دیگر کشورها از منابع هیدروکربوری در دریای کاسپین گفت: چهار کشور همسایه از منابع بهره برداری می‌کنند و تا کنون برآوردهای رسمی و غیر رسمی از سوی سازمان‌ها و کشورهای مختلف در مورد حجم ذخایر این دریا اعلام شده که بیشتر این آمارها در خشکی و آب های کم عمق دریای کاسپین است و هنوز ذخایر قطعی این دریا مشخص نیست.

وی در توضیح آماری خود افزود: آخرین آمارها حاکی از آن است که کشور آذربایجان 960 هزار بشکه، قزاقستان یک میلیون و 580 هزار بشکه و ترکمنستان یکصد و 88 هزار بشکه از خزر نفت تولید می‌کنند و ترکمنستان، بیشترین گاز را که به طور عمده از مخازن خشکی است، تولید می‌کند.

تزریق میکروب در میادین نفتی برای افزایش برداشت

محسن داوری - در 10 سال اخیر ، دانش استفاده از میکروب ها برای افزایش برداشت از میادین نفتی با پیشرفت های زیادی روبرو شده ، اما با وجود همه تلاش ها، همچنان مسائلی دیرپا باقی مانده است.

پس از چند دهه آزمایش و خطا، کارشناسانی که بر روی حوزه استفاده از میکروب ها برای افزایش برداشت از میادین نفتی مطالعه می کردند ،بر اساس مطالعات آزمایشگاهی دریافتند، میکروب های خورنده نفت می توانند میادین قدیمی نفتی را احیا نمایند .

این مطالعات نشان می دهد که این راهکار می تواند پایان عمر میادین را به تاخیر اندازد ؛ اما باید برای ترش شدن نفت باقیمانده در میدان بدلیل استفاده از روش میکروبی تدبیری اندیشید،هرچند تولید جانبی گاز سولفید هیدروژن در فرآیند اجرا و همچنین گاز متان تولید شده از زغال سنگ موجود، یک گام رو به جلو محسوب می گردد.

اما ایده استفاده از میکروب ها برای افزایش برداشت از میادین هیدروکربنی یکی از بحث برانگیز ترین مباحث فراروی کارشناسان حوزه انرژی در سال های اخیر بوده است. این روش عموما در چاه های متروکه و در مناطق دور دست به کار گرفته می شود. در این روش تزریق آب و مواد مغذی معدنی ؛ باعث فعالیت میکروارگانیسم ها شده و به تولید گاز از زغال سنگ می انجامد.

هدف از این کار ، ایجاد شرایطی است که میکروب ها با خوردن زغال سنگ ، تولید متان نمایند.
از سوی دیگر ، پژوهش هایی در دست انجام است تا نفت خام سنگین را به متان تبدیل نماید. البته هم اینک تبدیل نفت خام به گاز دارای ارزش اقتصادی نیست، اما در مناطقی که دیگر نفت خام سنگین تولید نمی شود این کار می تواند اقتصادی باشد.

اما یک چالش بزرگ اینست: چگونه راه هایی را بیابیم که تولید گاز تضمین شده ای را فراهم آورد.
از سوی دیگر ، کارشناسان حرکت به سوی تبدیل زغال سنگ به گاز طبیعی را یک فرآیند چند مرحله ای می دانند که در آن میکروب ها با خوردن زغال سنگ، هیدروژن، دی اکسید کربن و استات تولید می کنند و سرانجام پس از مراحل گفته شده گاز متان تولید می شود. اما در این فرآیند باید آب موجود در چاه تخلیه شود که هزینه های زیادی را به دنبال دارد.

از سوی دیگر دستیابی به منابع جدید هیدروکربن با قوانین متعددی محدود شده شده است. مثلا بدلیل آلودگی آب های زیرزمینی منطقه ، مقررات سخت گیرانه ای در ایالات متحده وضع شده است.

استوارت پیج مدیرعامل شرکت گلوری انرژی که سالهاست تنها در حوزه دانش استفاده از میکروب ها برای ازدیاد تولید نفت فعالیت می کند، می گوید :"در این سالها دانش استفاده از میکروب ها برای افزایش برداشت و تولید بیشتر از میادین نفتی ، توسعه زیادی یافته است. و به هرحال می توان گفت کار ما شباهت زیادی به تولید پادزهر برای زهر مار دارد."

اما تصویر کنونی ما از این دانش ، تاریخچه ای کاملا روشن نداشته و با فراز و فرودهای زیادی روبرو بوده است. به عنوان مثال ،آزمون این روش در میادین تنها منوط به موافقت غول های نفتی برای کاربرد آن در مخازن در حال برداشت بوده است.

این روش که عمری 50 ساله دارد ، حتی از روش های لرزه نگاری هم عمر و سابقه طولانی تری دارد. کلود زوبل دانشمند همکار با انجمن نفت آمریکا که اولین بار منشا میکروبی نفت را کشف کرد حقوق انحصاری کشف این روش را در سال 1957 ثبت تجاری کرد.

روش او شامل تزریق باکتری های فعال در یک مخزن نفتی بود و دستاورد او حاصل آزمون و خطاهای بسیاری بود که برای درک چرخه حیات یک مخزن روی می دهد.

در سال های اخیر و بویژه به دنبال ورود بسیاری از مخازن نفتی دنیا به نیمه دوم عمر خود ، این روش با اقبال بیشتری روبرو گردیده و تجارب و دستاوردهای گذشته نیز به بهبود سطح دانش ما، کمک زیادی نموده است. همچنین بسیاری از کارشناسان دوره حاضر را عصر رنسانس این دانش در حوزه اکتشاف و تولید می دانند.

در سالهای اخیر، استات اویل پیشتاز استفاده از این روش بوده است ، اما شرکت های بی پی ، شل، کونوکو فیلیپس و دوپونت نیز جز شرکت هایی هستند که گامهای بزرگی برای آزمونهای مربوط به توسعه استفاده از این روش برداشته اند. دریای شمال منطقه ای است که آزمایش های زیادی در حوزه استفاده از میکروب ها در آن انجام شده و این فعالیت ها همچنان ادامه دارد.

البته در این منطقه برای اولین بار در بخش فراساحل، شاهد استفاده از میکروب ها و تزریق نیترات ، مواد غذایی و هوا در میدان نفتی نورن بوده ایم. البته آزمونی مشابه پیش از این در خاک اتریش بازسازی شده بود .

ما در این سالها شاهد افزایش علاقه شرکت ها به این موضوع بوده ایم، اما همچنان تعداد میکروبیولوژیست های فعال در پروژه ها ، همچنان اندک است.

اجرای آزمونهای صنعت نفت جهان

اکثر انتقادات مطرح شده در برابر ایده استفاده از میکروب ها برای افزایش برداشت از میادین نفتی جدی و چالش برانگیز بوده است.مثلا یکی از منتقدان می گوید : با وجود اینکه این ایده از سال ها پیش مطرح بوده است ، اما هیچ یک دانشمندان برجسته حوزه مخزن از اجرای چنین ایده ای پشتیبانی نکرده است. ب

به علاوه تاکنون اجرای آزمایشی این طرح و حتی آزمون های آزمایشگاهی آن نیز با نتایج قابل قبولی همراه نبوده است.

اما آیا نتایج مطالعات آزمایشگاهی را می توان در مخازنی با عمر چند میلیون ساله که در پایان عمر تولید خود هستند ، به کار برد ؟ یکی از کارشناسان می گوید :" ما نیازمند درک این موضوع هستیم که چگونه می توان نفت باقیمانده در پایین چاه را به تحرک وا داشت. و البته استفاده همزمان از این روش با تزریق آب دارای شوری کم ، می تواند نتایج اثربخش تری به همراه داشته باشد."

این روش نیازمند افزایش تعداد باکتری های خورنده نفت است که با ساختار مخزن ، مشابه و همسان باشند. سپس با ترکیدن جمعیت باکتری ها ، نفت بیشتری حاصل می شود که می تواند در مجموع نفت زیادتری را با بهره گیری از چند روش جانبی مرتبط، تولید کند.

همچنین ملاس نیز می تواند به رشد باکتری ها کمک کند ، اما ما می دانیم میکروب هایی که از نیشکر تغذیه می کنند ، هیچ بازدهی در فرآیند بهبود تولید نفت ندارند. اما به هرحال فرمول دقیق مواد اضافه شده به آب تزریق شده به مخزن ، جز اسرار شرکت های نفتی محسوب می شود.این مواد که با توجه به ساختار هر مخزن متفاوت خواهد بود ، عمدتا شامل کودهای شیمیایی نظیر نیترات و فسفات اند که مقدار اندکی از آنها در مخزن وجود دارد.

آزمون های آزمایشگاهی نشان می دهد که باکتری های فعال در مخزن می تواند علاوه بر تغییر سازند های چاه ، تعادل مکانی نفت و آب موجود در چاه را بر هم زند. اما به هر حال ، باید این ایده در مخازن بزرگ تر اجرایی شود تا آثار فیزیکی شیمیایی آن بیش از گذشته ، شناسایی شود.

نگاهی به ابعاد یک آزمون مخزن میکروبی

شرکت استات اویل آزمون های مربوط به 8 چاه مخزن استیروپ را در جنوب غربی کانزاس بر عهده داشت. این مخزن 26 سال عمر تولیدی داشت و 91 درصد ستاده چاه های این مخزن را آب تشکیل می داد. پس از گذشت یک سال از زمان آغاز تزریق باکتری ها استات اویل اعلام کرد که 750 هزار گالن (معادل 21900 بشکه) افزایش تولید از این مخزن داشته است. اخیرا نیز این شرکت اعلام نموده در ماه سپتامبر گذشته ، 6000 بشکه افزایش تولید با استفاده از روش تزریق باکتری در چاه 2-12 به دست آمده است. ضمنا چاه فوق، 60 درصد افزایش حجم تولید ، داشته است.

البته در این روش ، حجم آب خروجی از چاه تغییر قابل توجهی نداشته، اما در مجموع درصد آب خارج شده از چاه با کاهش همراه بوده است. یعنی حجم آّب استحصال شده از 91 درصد به 88 درصد کاهش یافته است.

در میانه اجرای این آزمایش ها ترکیب مواد تزریق شده به چاه تغییر یافت . همچنین تزریق آب از طریق یک چاه به مخزن، متوقف گردید ؛ چرا که ، تزریق آب باعث شده بود تولید نفت از چاه های تولیدی ،کاهش یابد. اندکی بعد نیز یک چاه تولیدی به یک چاه تزریقی تبدیل شد تا تولید در سایر چاه ها ، تداوم یابد.

پس از این تغییرات ، ادامه روند تولید امیدوار کننده بود. بویژه اینکه کاهش آب خروجی از چاه و تاثیر قابل توجه بر ویژگی های مخزن به همراه بسیاری از شاخص های امیدوار کننده مدیریت مخزن، نشان از افزایش تولید چاه ها ، پس از تزریق باکتری ها داشت.

اما نکته کلیدی اینست که تاثیر تزریق باکتری ها در یک چاه بر ویژگی های مخزن همچنان باید مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.

جک استوارت، استاد دانشگاه کالگری می گوید : سنجش تاثیر روش تزریق باکتری ها بر عملکرد مخزن در آزمایشگاه ، کاری سخت است و به همین ترتیب ، سنجش تاثیرات آن در یک مخزن به مراتب سخت تر است.

در مجموع با توجه به کم هزینه بودن این روش ، افزایش 5 درصدی حجم تولید چاه ها با این روش پذیرفتنی می باشد. و تاثیر مثبت استفاده از باکتری ها ، مورد پذیرش کارشناسان قرار گرفته است.

سی یان کافری ؛ پژوهشگر کانادایی می گوید : در گذشته میکروبیولوژیست ها حتی به رویای در اختیار داشتن یک چاه برای انجام آزمایش هایشان نیز نمی اندیشیدند. و آنها امروزه خوشبختند که می توانند آزمایش های خود را بر روی یک مخزن نفتی ، انجام دهند."

آزمون های میکروبی

درمورد فرآیند تاثیر میکروب ها بر مخزن ، نظریات متعددی وجود دارد. استات اویل در گزارش خود اعلام نموده که باکتری ها تعادل و جای گیری آب و نفت در مخزن را بر هم زده اند. باکتری های خورنده نفت در آب نزدیک نفت ، زندگی می کنند. این میکرو ارگانیسم ها ، که استفاده از داده های لیزری ، تغییرات آن را نشان می دهد، می توانند ویژگی های مخزن و مسیر حرکت آب و نفت در سازند را در یک دوره کوتاه، با تغییرات قابل توجهی روبرو نماید.

یکی از چالش های مطالعه این روش را باید در تعمیم تغییرات یک توده میکروبی به تغییر رفتار یک مخزن هیدروکربنی دانست. از سوی دیگر تاکنون بخش اعظم آزمایش ها در مخازنی انجام شده که در دوره پایانی عمر خود قرار دارند و بدین ترتیب در مورد تاثیر قابل قبول این روش در مخازن جوان تر ، تردیدهایی وجود دارد.

یک رویکرد دوگانه

توسعه این روش در شرکت های نفتی نیازمند متخصصانی است که هم اینک در این شرکت ها وجود ندارند: میکروبیولوژیست ها ؛ مهندسان شیمی ، ژئوفیزیکدانان و مهندسان مخزن. و برای دستیابی به بهترین نتایج باید این افراد ،زبان همدیگر را بفهمند.

بارت لومانز ،پژوهشگر شرکت شل می گوید : "در گذشته گفته می شد که مهندسان مخزن ، گفته های میکروبیولوژیست ها را درک نمی کنند. و از سوی دیگر میکروبیولوژیست ها نیز از گفته های مهندسان مخزن چیزی درک نمی کنند. و به همین دلیل آموزش دانش های مرتبط با فعالیت های یک پروژه برای متخصصان حاضر در تیم ها ، بسیار حیاتی است.

اما این اقدامات برای هر شرکتی ، با هزینه های پیش بینی نشده ای همراه است. و باید به خاطر داشت که کار کردن با باکتری ها در میادین نفتی می تواند بر شیوه های کنترل و مدیریت چاه ، تاثیرگذار باشد.

البته در این سال ها علاوه بر میکروب ها ، تجهیزات تزریق هوا ، اکسیژن و کربنات کلسیم نیز در این طرح مورد استفاده قرار گرفته اند.

گری جنمن ، سوپروایزر شرکن نفتی کونوکو فیلیپس می گوید : ما در این سال ها و در سایه مطالعات مربوط به جذب باکتری ها به دانش بیشتری در مورد فرآیندهای داخلی چاه ها دست یافته ایم.چرا که برای درک منشا زیستی مخازن نفت ، می توان از دانش زیست شناسی بهره ببریم. از سوی دیگر ، پیوند دو رشته زیست شناسی و مهندسی مخزن به حفظ محیط زیست ، کاهش استفاده از مواد آلاینده و کاهش هزینه ها و در نهایت افزایش اثربخشی می انجامد.

و فراموش نکنید که جینمن می گوید :" ما در همه این سال ها زیست شناسان را دست کم می گرفتیم... اما دانش میکروبیولوژی بر فرآیندها داخلی چاه ها ؛ فرآیند ترش شدن و سایر فرصت های فراروی اکتشاف و تولید، تاثیراتی انکار ناشدنی دارد که باید سرمایه گذاری بیشتری بر روی آن انجام شود."

نویسنده : استیفان راسنفوس
مترجم : محسن داوری منبع: ماهنامه Journal of Petroleum Technology .نوامبر 2011

مدیر پژوهش و فن‌آوری شرکت ملی نفت با بیان اینکه عملاً ۸ میدان است که دو سوم تولید جنوب را تأمین می‌کند و محاسبه متوسط ضریب بازیافت را روی این میادین انجام می‌دهند، گفت: این نحوه محاسبه مانند آن است که به جای آمار وزن همه مردم آمار وزن منطقه‌ای که مردم آن چاق هستند را ارائه کنیم.

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، اغلب میادین اصلی نفت ایران در نیمه دوم عمر خود قرار دارند. یعنی عملا از فشار طبیعی مخزن در این میادین کاسته شده و برای ادامه مؤثر تولید از آنها و بهره بردن از حداکثر امکان تولید نفت در طول عمر این میادین باید سرمایه‌گذاری قابل توجهی انجام شده و از شیوه‌هایی چون تزریق گاز، تزریق آب، تزریق پلیمر یا دیگر روش‌ها برای نگهداشت میزان تولید این میادین بهره برد.

به اجرای این روش‌ها افزایش ضریب بازیافت نفت در میادین گفته می‌شود. ضریب بازیافت در یک میدان در واقع درصدی از ذخایر یک میدان است که امکان استخراج آن وجود دارد. این ضریب به طور کلی به بخش اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود. ضریب بازیافت اولیه یک مخزن، درصدی از ذخایر یک مخزن است که با فشار طبیعی یک میدان قابل استحصال است. ضریب بازیافت ثانویه شامل این رقم به علاوه درصدی از ذخایر که با سرمایه‌گذاری و عملیات جدیدی مانند آنچه به آن اشاره شد قابل برداشت خواهد بود، است.

بر این اساس متوسط ضریب بازیافت مخازن نفتی کشور نشان دهنده میزانی از ذخایر کشور است که امکان برداشت آنها وجود دارد. برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه، وزارت نفت را به افزایش یک درصدی متوسط این ضریب در میادین نفتی کشور مکلف کرده است اما به طور عمومی برنامه‌های قابل توجهی برای افزایش ضریب بازیافت میادین نفتی و نگهداشت تولید این میادین در طول سال‌های متمادی انجام نشده است بگونه‌ای که در حال حاضر با افت تولید از میادین اصلی نفت کشور مواجه هستیم.

این افت تولید در حالی رخ می‌دهد که با ارائه آمار متفاوتی از سوی مسئولان مختلف نفتی درباره متوسط ضریب بازیافت میادین نفتی موجه هستیم چنانکه محسن خجسته‌مهر معاون برنامه‌ریزی وزارت نفت و احمد قلعه‌بانی مدیر عامل شرکت ملی نفت ضریب بازیافت میادین نفتی کشور را ۲۶ درصد اعلام می‌کنند و به تازگی محمد علی عمادی ﻣﺪﯾﺮ ﭘﮋوﻫﺶ و ﻓﻨﺎوری ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان این رقم را از قول برنامه‌ریزی تلفیقی این شرکت ۲۹ درصد اعلام کرده است. به همین دلیل با عمادی در این باره به گفت‌وگو نشستیم تا مشخص شود چگونه امکان جهش ناگهانی این ضریب وجود دارد.

فارس: اواخر زمان آقای زنگنه وزیر اسبق نفت ضریب بازیافت میادین نفتی ۱۹ یا ۲۰ درصد اعلام می‌شد آقای قلعه‌بانی مدیرعامل شرکت ملی نفت به تازگی این رقم قریب را ۲۶ درصد اعلام کرده‌اند. شما این رقم را ۲۹ درصد اعلام کرده‌اید. چگونه به این رقم رسیدید؟ این رقم را به عنوان ضریب اولیه یا ضریب ثانویه بازیافت اعلام می‌کنید؟ با توجه به اینکه سرمایه‌گذاری زیادی برای افزایش این ضریب لازم است چگونه ناگهان این ضریب ۳ درصد جهش داشت؟

عمادی: اصولا باید ببینیم ضریب بازیافت از کجا استخراج می‌شود و صورت و مخرج کسر آن چیست؟ ما در مسیری که جلو می‌رویم به مرور سهم صورت را زیاد می‌کنیم.

فارس: شنیده‌ام که در حال حاضر میعانات گازی را هم در صورت این کسر می‌گنجانید و آن را هم در ضریب بازیافت محاسبه می‌کنید. درست است؟

عمادی: این یک روش استاندارد است و از زمان آقای زنگنه نیز چنین عمل شده است. از زمان استات اویل در روش‌های استاندارد بین المللی میعانات گازی و +C را در محاسبه ضریب بازیافت محاسبه می‌کنند.

فارس: میعانات پارس جنوبی هم اینجا مورد محاسبه قرار می‌گیرد؟

عمادی: نه. براساس روش استاندارد هیدروکربور با غنایی که در خانواده نفت قرار می‌گیرد اینجا مورد محاسبه قرار گرفته و براساس فرایند چک کردن این محاسبات با اوپک، این محاسبات مورد قبول اوپک نیز قرار گرفت.

مطمئن باشید اعداد و ارقامی که ما ارائه می‌کنیم اگر در قالب استانداردهای اوپک نباشد و شامل ISTM و API نباشد به عنوان ذخایر‌ ما مورد قبول قرار نمی‌گیرد.

مسئله دوم آن است که می‌توان ضریب بازیافت را روی کل میادین گسترش داد یا آن را اصطلاحا روی میادین سبز یعنی میادین جوان جدا محاسبه کرد، روی لایه‌های بنگستانی جدا محاسبه کرد و در حوزه آسماری و میدان‌های اصطلاحاً قهوه‌ای ما جدا محاسبه شود.

راه دیگر هم بالا بردن حجم در جای نفت است. عددی که اعلام شده نفت قابل استحصال به رو‌ش‌های جدید است که 154 میلیارد بشکه برآورد می‌شود.

بخشی از آن مایعاتی است که اشاره کردید و بخشی از آن نیز خطا بودن پارامترهای مربوط به خواص سنگ و سیمانی بودن مخزن است که در برآوردهای اولیه به اشتباه محاسبه شده‌اند.

در روش‌های ما در مخازن کربنانه و دولومایت و دیگر انواع مخازن اعداد و ارقامی که از عهد دارسی تاکنون به کار می‌بردیم اشتباه است.

فارس: نکته مهمی در این زمینه وجود دارد. اغلب مخازن جدیدی که ما کشف می‌کنیم در لایه آسماری که عملا پربازده‌ترین لایه محسوب می‌شود امکان تولید ندارند و در چنین شرایطی ضریب بازیافت اولیه بالایی نیز نخواهند داشت. بنابر این با کشف میادین جدید هم به ضریب بازیافت میادین افزوده نخواهد شد. اینگونه نیست؟

عمادی: لایه آسماری ضریب بازیافت بالایی دارد و بهترین آن هم در میدان اهواز است که بالای ۴۰ درصد است. زمانی که آن را با یک میدان بنگستانی ۷ درصد ترکیب می‌کنیم مشخصا صورت کسر محاسبه ضریب بازیافت را پایین می‌آورد.

فارس: عرض بنده هم همین است که با توجه به اینکه اکتشافات جدید اغلب در لایه بنگستانی است و ضریب بازیافت را بالا نمی‌برد. پس چگونه معتقدید که ضریب بازیافت افزایش یافته است؟

عمادی: بله میادین جدید، میادین سخت و ویسکوزی هستند که ضریب بازیافت پایینی دارند. آنچه ما می‌گوییم مربوط به میادین قبلی ما و گذشته است.

فارس: اما شما فرمودید همه اینها در محاسبه ضریب بازیافت تاثیرگذار هستند.

عمادی: شما باید بپرسید این عدد از کجا آمده است که آن را نمی‌گویند. باید از برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت بپرسید که آیا این رقم ۲۹ درصد است یا نه. این نحوه محاسبه مانند آن است که به جای آمار وزن همه مردم آمار وزن منطقه‌ای که مردم آن چاق هستند را ارائه کنیم. طبعا متوسط وزن بالا می‌رود. باید دید نوع تقسیم‌بندی چگونه است.

فارس: خوب لااقل اجماعی وجود ندارد که ضریب بازیافت اولیه میادین ماچقدر است؟

عمادی: عملا در حال حاضر بسیاری از میادین ما با فشار طبیعی تولید نمی‌کنند و بسیاری از آنها با تزریق گاز و دیگر روش‌های ثانویه نفت تولید می‌کنند.

فارس: البته تعداد آنها که زیاد نیست؟

عمادی: چرا. البته ضریب بازیافت اعلام شده ظاهرا میدان‌های بزرگ ما که وزن زیادی دارند و مخرج کسر ضریب بازیافت را زیاد می‌کند مانند گچساران، آغاجاری، مارون، پازنان و اهواز که فشار آن بدون تزریق گاز هم بسیار زیاد است محاسبه می‌شود. عملاً ۸ میدان است که دو سوم تولید جنوب را تأمین می‌کند و محاسبه ضریب بازیافت را روی این میادین انجام می‌دهند. اگر بنگستانی‌ها را هم به این محاسبه وارد کنیم رقم‌های ارائه شده تغییر می‌کند.

فارس: حال به صورت عمومی و کلی ضریب بازیافت اولیه میادین نفتی ما چقدر است؟

عمادی: این ضریب زیر ۲۰ درصد است.

فارس: این ۲۹ درصدی که شما اعلام کردید یا ۲۶ درصدی که مدیرعامل شرکت ملی نفت اعلام کرده است دقیقا بر چه اساسی است؟

عمادی: خوب این را از آنهایی که گفته‌اند یعنی برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت بپرسید. آنها میادین سبز یعنی جوان و قهوه‌ای را جدا کرده‌اند و به آنها وزن داده‌اند. یعنی گفته‌اند اگر لایه آسماری میدان اهواز رقمی را می‌دهد وزن بیشتری دارد و این را در رقم رزرو میدان دخالت داده‌اند. ولی این نگرانی که چرا دفعتا این رقم بالا رفت نگرانی به جایی است چراکه عمده آن مربوط به عملکرد نبوده است.

چکیده

با گذشت زمان و نیاز بیشتر به منابع زیرزمینی گذشته از حفاریهای خشکی و کم عمق دریایی ، نیاز به اکتشاف مخازن هیدروکربوری در مناطق دریایی با عمق زیاد محسوستر و چالشهای پیش و رو نیز بیشتر می شود.لذا برای فائق آمدن بر مشکلات ناشی از حفاری آبهای عمیق و بهینه کردن عملیات حفاری و هزینه های جانبی آن راهی جز دستیابی به تکنولوﮋیهای جدید نمی باشد.سیستم ABS (بستر مجازی شناور) یکی از راههایی است که می تواند نقش مهمی در بهینه کردن عملیات و هزینه های حفاری داشته باشد که در مقایسه با روشهای متداول بکار برده شده در آبهای عمیق مثل استفاده از فوران گیرهای زیر دریایی و فوران گیرهای سطحی دارای مقبولیت و پارامترهای اقتصادی بیشتری می باشد.

ادامه مطلب

حفاری در آبهای عمیق با استفاده از سیستم RMR

چکیده:

حفاری قسمت اول چاه (top-hole) در آبهای عمیق٬ با استفاده از سکوهای نیمه شناور حفاری٬ بدون استفاده از رایزر صورت می گیرد. اما آنچه تا کنون انجام می شده روش (pump and dump) بوده و به این صورت است که در این قسمت تمامی سیال حفاری و کنده ها پس از خارج شدن از چاه٬ وارد دریا شده و به بستر دریا تخلیه می شود که باعث هدر رفتن مقادیر زیادی سیال حفاری می شود. سیستم RMR ٬ روشی است که از این حالت جلوگیری کرده و به جای تخلیه کنده های حفاری به دریا٬ آن را به سطح و سکوی حفاری٬ جهت تصفیه و استفاده مجدد٬ بر می گرداند و بنابراین از هدر رفتن مقادیر زیادی سیال حفاری جلوگیری می کند و نهایتا می توان مدیریت موثرتری بر روی عملیات حفاری اعمال نمود.

ادامه مطلب

آشنایی با دانشگاه صنعت نفت

با توجه به اهمیت صیانت منابع عظیم نفت و گاز در کشور، تربیت نیروی انسانی متخصص جهت توسعه و بهره‌برداری بهینه از این منابع در زمره اولویت‌ها و اهداف راهبردی وزارت نفت قرار دارد. جهت نیل به این هدف، دانشگاه صنعت نفت مأموریت دارد تا با بسیج تمامی امکانات در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، این نیاز مهم را برآورده سازد. لذا دانشگاه صنعت نفت علاوه بر ارائه دوره‌های تخصصی در مقاطع مختلف، با ایجاد زمینه همکاری با دانشگاه‌های داخل و خارج از کشور، به این امر مهم اهتمام ورزیده گام‌های اساسی برداشته است.

از آن میان می‌توان به اعزام دانشجو به خارج از کشور در مقاطع کارشناسی ارشد و همکاری با دانشگاه‌های داخل کشور جهت راه‌اندازی رشته‌های بالادستی نفت اشاره نمود. از سوی دیگر، دانشگاه صنعت نفت در کنار انجام امور آموزشی، از پیشرفته‌ترین امکانات پژوهشی نیز برخوردار بوده با یجاد رابطه نزدیک با صنعت نفت کشور و مراکز علمی تحقیقاتی خارج از کشور، به سطح توانمندی نیروهای تربیت شده هرچه بیشتر افزوده است.

این دانشگاه با مجموع فضای بیش از 370 هزار متر مربع و با بیش از 70 عضو هیئت علمی، فعالیت گسترده‌ای را برای تربیت نیروهای متخصص جهت رفع نیازهای صنعت نفت کشور انجام داده است. در حال حاضر دانشگاه صنعت نفت در سه دانشکده خود در شهرهای اهواز، آبادان و تهران در رشته‌های بالادستی نفت در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد اقدام به پذیرش دانشجو می‌نماید و کلیه دروس تخصصی، به زبان انگلیسی ارائه می‌شود. همچنین این دانشگاه در دانشکده علوم دریایی خود در شهرستان محمودآباد، به آموزش دانشجو در رشته‌های دریانوردی می‌پردازد.

رشته‌های بالادستی و سایر رشته‌های مرتبط با صنعت نفت در این دانشگاه

مهندسی شیمی ( مهندسی آتش )
مهندسی بازرسی فنی
مهندسی ایمنی و حفاظت محیط زیست
مهندسی اکتشاف نفت
مهندسی شیمی ( صنایع گاز )
مهندسی شیمی ( انتقال و فرآوری گاز )
مهندسی استخراج نفت ( حفاری )
مهندسی نفت ( مخازن نفت )
مهندسی نفت ( بهره برداری از منابع نفت )
مهندسی برق ( کنترل )
مهندسی مکانیک
مهندسی دریایی
ناوبری و مدیریت
مدیریت بازرگانی
مدیریت صنعتی
حسابداری

با توجه به پیشرفت همه جانبه و گسترده علوم و تکنولوژی در زمینه های بالا دستی نفت و نیاز صنعت نفت کشور به دستیابی به آخرین یافته های علمی و فنی در این زمینه ، فعال کردن هرچه بیشتر دانشگاه صنعت نفت با کیفیت مطلوب مورد توجه مسئولین وزارت نفت قرار گرفته است که برای حصول به این مقصود می توان از اقدامات مؤثر و مفید زیر نام برد :

راه اندازی رشته های بالا دستی نفت از کارشناسی تا دکترا

راه اندازی رشته های کارشناسی و کارشناسی ارشد مهندسی فرآوری و انتقال گاز

راه اندازی رشته کارشناسی ارشد ابزار دقیق و اتوماسیون
استقرار سیستم کیفیت ISO در مجتمع آموزشی علوم دریایی محمود آباد
اخذ 19 مجوز دوره های تخصصی بین المللی در زمینه علوم دریایی
راه اندازی و بهره برداری از سیمولاتور پیشرفته کشتی

قرارداد زبان انگلیسی به عنوان زبان اصلی متون دانشگاه و ارائه مطالب نوشتاری دروس به این زبان
توسعه ارتباطات و روابط علمی دانشگاه ها و مراکز مهم بین المللی فال در زمینه نفت و گاز
تجهیز و راه اندازی ازمایشگاه های مختلف در زمینه های صنایع نفت و گاز
ایجاد دوره های مؤثر کارآموزی دانشجویان در زمینه های نفت در حین تحصیل

دانشگاه صنعت نفت اکنون با تکیه بر تجربیات موفق خود در امر آموزش تربیت نیروهای انسانی در صنایع نفت و گاز و با نگاهی ویژه به آخرین دستاورد های سایر مراکز علمی ، فتح بزرگترین قله های علمی در صنایع نفت و گاز را با در اختیار داشتن اساتید مجرب و دانشجویانی ممتاز در دستور کار خود دارد.

آرمان

تبدیل شدن به دانشگاه پیشتاز در منطقه در زمینه مهندسی نفت و رشته های وابسته و حفظ این پیشتازی

ماموریت ها

1-جذب اعضای هیئت علمی مجرب در رشته های مورد نظر و ایجاد شرایط مناسب برای پیشرفت و ارتقای آنان

2-جذب دانشجویان ممتاز از طریق آزمون ورودی

3-برقراری ارتباط با دانشگاه های تراز اول جهان در زمینه های بالا دستی نفت و گاز به منظور همکاری های مشترک

4-تربیت نیروی انسانی در رشته های مورد نیاز صنعت نفت در مقاطع کارسناسی ،کارشناسی ارشد و دکتری

5-گسترش و تعمیق فعالیت های پژوهشی دانشگاه با صنعت نفت

6- گسترش و تعمیق ارتباط دانشگاه با صنعت برای پاسخگویی به نیازهای آن

7-ایجاد و توسعه فضاهای آموزشی ،پژوهشی ، ورزشی و رفاهی

8- ایجاد و توسعه مراکز کتابخانه ای ، مراکز کامپیوتر و ارتباطات اینترنتی

جایگاه جهانی

دانشگاه صنعت نفت با تربیت مناسب دانشجویان در زمینه های مرتبط با صنعت نفت توانسته است مهندسان و متخصصان زبده ای به صنعت تحویل دهد که نقش مؤثری در رشد و گسترش آن در سراسر جهان داشته اند. آوازه چشمگیر متخصصان ایرانی ،پرورش یافته در این دانشگاه در اکثر دانشگاه ها و شرکت های معتبر جهان همواره به گوش می رسد.

پر واضح است که این اراده و پشتکار در دانشگاه صنعت نفت هر روز بیش از پیش عمق و شتاب خواهد گرفت و صنعت نفت می تواند همچنان چشم امید به ایجاد تحولاتی شگرف ، توسط متخصصان و کارشناسان این دانشگاه داشته باشد .

مزیت های دانشگاه صنعت نفت

1-دانشگاه صنعت نفت،جهت ارتقای سطح کمی و کیفی اساتید و اعضای هیآت علمی و تکنولوژی،فرصت های مطالعاتی را با همکاری مراکز معتبر تحقیقاتی و صنعتی جهان در دستور کار خود دارد.

2-این دانشگاه فرصت را برای دانشجویان خویش مهیا نموده است،تا علاوه بر استفاده از امکانات آموزشی و رفاهی مناسب در طول تحصیل پس از فارغ التحصیلی از این دانشگاه بتوانند در بهترین مراکز تحقیقاتی و صنعتی کشور مشغول به فعالیت شوند.

3-دانشجویان این دانشگاه پس از فارغ التحصیلی در صورت داشتن شرایط مشخص از بورس تحصیلی وزارت نفت بهره مند بوده و از شرایط و امتیازات خاص کاری و شغلی مناسب برخوردار می شوند.

4-این دانشگاه با توجه به ارتباط تنگاتنگ با انجمن های علمی،دانشگاه ها و شرکت های معتبر نفتی جهان،دانشجویان و اعضای هیآت علمی خود را تشویق به عضویت در انجمن ها و مراکز مختلف تخصصی و صنعتی نظیر انجمن بین المللی وزارت نفت SPEمی نماید.

5-دانشجویان این دانشگاه پس از فارغ التحصیلی به عضویت انجمن های فارغ التحصیلی دانشگاه در می آیند که ارتباط و ارتقای سطح کیفی آنان را همچنان تقویت می نمایند.

6-دانشجویان این دانشگاه در طول تحصیل از مزیت حضور در صنعت نفت و امکان تجربه علمی آموخته های خود در صنعت نفت برخوردار می باشند.

7-ارائه متون دانشگاهی به زبان انگلیسی از ویژگی های تحصیل در این دانشگاه می باشد.

یک مقام مسئول در شرکت ملی نفت با اشاره به کشف میکروبهای بومی نفتی در ایران از برنامه ریزی برای آغاز تزریق میکروب به مخازن نفتی خبر داد و اعلام کرد: شرایط مخازن نفت برای تزریق میکروب باید فراهم باشد.

محمد علی عمادی در گفتگو با خبرنگار پانا نیوز در خصوص طرح تزریق میکروب به مخازن نفتی برای افزایش ضریب برداشت مخازن هیدروکربوری، گفت: مطالعات پایه پروژه های تزریق میکروب به مخازن نفتی در ایران انجام شده ولی هنوز به مرحله کاربرد پایلوت نرسیده اند.

مدیر پژوهش و فناوری شرکت ملی نفت ایران، افزود: در تحقیقات و مطالعات این طرح، موفق شدیم چند گروه میکروبی جدید که منبع آنها میادین نفتی ایران است را شناسایی کنیم و به ثبت جهانی برسانیم.

این مقام مسئول با بیان اینکه برای تزریق میکروب باید مخازن نفتی به مرحله ای خاص رسیده باشند، تصریح کرد: میکروب های نفت خوار باید در مخازنی که ازدیاد برداشت از آنها با تزریق آب انجام می گیرد، تزریق شود و برای کاربرد آنها نیز لازم است مخزن در مرحله " ترشری" باشد.

وی ادامه داد: هنگام تزریق آب به مخزن؛ میکروب با آب تزریق شده به درون مخزن راه یافته و فرصتی برای تعامل با ملوکولهای نفتی یافته و با توجه به آنزیم هایی که تولید می کند ضریب جداسازی نفت از سنگ مخزن و افزایش تولید را بهبود می بخشد.

این عضو هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران با اشاره به محدود بودن میادینی که در آن تزریق آب صورت می گیرد، اظهار داشت: تنها در خلیج فارس میادینی داریم که در حال حاضر در آنها تزریق آب انجام می گیرد و هیچ کدام از مرحله ای که بتوان به آنها میکروب تزریق کرد نگذشته اند، از این رو شرایط تزریق میکروب در میادین نفتی کشور هنوز فراهم نیست.

عمادی با تأکید بر اینکه تحقیقات جامعی روی این موضوع انجام شده است و هرگاه بستر اجرایی آن فراهم شود این پژوهش را اجرایی خواهیم کرد، تاکید کرد: شرکت‌های نفتی و مراکز تحقیقاتی جهان هر کدام جدولی از میکروب‌های قابل تزریق در میادین نفتی با ویژگی های منحصر به فرد هر کدام در دست دارند و در شرایط ایزوله این میکروب ها را نگهداری می کنند.

مدیر پژوهش و فناوری شرکت ملی نفت ایران میکروب های کشف شده بومی ایران را دارای ویژگی های منحصر به فردی برای دوام در شرایط شوری مخزن دانست و گفت: به دنبال فرصتی بوده تا شرایط مساعد در یکی از میادین نفتی کشور برای استفاده از طرح تزریق میکروب فراهم شود.

محققین مرکز تحقیقات نفت تهران به عنوان یکی از اولین مراکز پژوهشی نفتی دنیا موفق به موازی سازی شبیه سازی مخازن نفتی با استفاده از پردازنده های گرافیکی شدند.

مرکز تحقیقات نفت تهران به عنوان اولین و تنها مرکز تحقیقاتی فعال در زمینه محاسبات سریع (HPC) در صنعت نفت ایران می باشد که اقدام به راه اندازی و استفاده از قدرت محاسباتی پردازنده های گرافیکی نموده است.
این مرکز طی پژوهش انجام شده قدرت محاسبات پردازنده های گرافیکی را در شبیه سازی مخازن نفت و گاز کاربردی نموده است. در این پژوهش با تغییر و اجرای تنها 2 درصد از کل نرم افزار شبیه ساز بر پایه پردازنده های کارت گرافیک، افزایش سرعت تا 30 برابر در قسمت حل دستگاه معادلات و 3 برابر در کل برنامه و با دقت محاسبات Double Precision بدست آمده است. همچنین در صورت استفاده از دقت محاسباتی کمتر یعنی Single Precision افزایش سرعت تا 250 برابر میسر می گردد. تسریع محاسبات شبیه سازی مخازن با استفاده از پردازنده های گرافیکی

بر پایه این گزارش، صنایع نفت و گاز به علت نیاز به محاسبات سنگین و پردازش همزمان حجم زیادی از داده ها، همواره به عنوان یکی از استفاده کنندگان اصلی فناوریهای محاسبات سریع مطرح بوده است. تولید صیانتی و بهینه از منابع نفتی یکی از دغدغه های اصلی این صنعت است که نیازمند بررسی سناریو ها و برنامه های مختلف تولید با درنظر گرفتن شرایط و محدودیتهای خاص هر میدان می باشد. با افزایش قابلیت محاسباتی و گسترش دامنه بررسی ها، جواب های دقیق تر و مورد اعتمادتری بدست خواهد آمد. زمان طولانی محاسبات به عنوان یکی از عوامل بازدارنده، انجام این بررسی ها را محدود و عدم اطمینان را افزایش می دهد. از اینرو پژوهشگران صنعت نفت همواره در صدد کاربردی کردن یافته های جدید علوم محاسبات سریع جهت یافتن راه حل هایی با اطمینان بیشتر می باشند.

یکی از فناوریهای های جدید در محاسبات سریع استفاده از قدرت پردازنده های گرافیکی (GPU) درمحاسبات است. مزایای استفاده ار فناوری GPU عبارتند از: افزایش سرعت و پهنای باند، کاهش قیمت سخت افزاری و کاهش مصرف انرژی. در حال حاضر سیستمهای تجاری بر پایه GPU به سرعت در حال فراگیر شدن می باشند. در صنعت نفت نیز هم اکنون شرکت های بزرگ نفتی دنیا مانند شلمبرجر، توتال و پتروبراس درحال تحقیق و سرمایه گذاری بر روی این تکنولوژی نوین می باشند اما تاکنون نتایج علمی اندکی را منتشر نموده اند.

مرکز تحقیقات نفت تهران به عنوان اولین و تنها مرکز تحقیقاتی فعال در زمینه محاسبات سریع در صنعت نفت ایران می باشد که اقدام به راه اندازی و استفاده از قدرت محاسباتی پردازنده های گرافیکی نموده است. این مرکز طی پژوهش انجام شده قدرت محاسبات پردازنده های کارت گرافیکی را در شبیه سازی مخازن نفت و گاز استفاده و کاربردی نموده است. در این پژوهش از شبیه ساز مخزن دانشگاه تگزاس-آستین آمریکا، UTCHEM ، استفاده شده است که شبیه ساز ترکیبی شیمیایی چندجزیی، چند فازی و سه بعدی می باشد.
پس از باز نویسی شبیه ساز UTCHEM بر پایه پردازنده گرافیکی، نتایج افزایش سرعت آن بر حسب گریدبندی های مختلف برای یک مدل ناهمگن پنج-نقطه ای در شکل زیر نشان داده شده است. قابل توجه است که با افزایش تعداد گریدهای مخزن سرعت محاسبات افزایش می یابد.

در این پژوهش با تغییر و اجرای تنها 2 درصد از کل نرم افزار شبیه ساز بر پایه پردازنده های کارت گرافیک، افزایش سرعت تا 30 برابر در قسمت حل دستگاه معادلات و 3 برابر در کل برنامه بدست آمده است. دقت محاسبات نشان داده شده در نمودار Double Precision است و با استفاده از دقت محاسباتی کمتر از آن یعنی دقت Single Precision، افزایش سرعت تا 250 برابر میسر گردید.

مرکز تحقیقات نفت تهران با هدف بومی سازی تکنولوژی محاسبات سریع بر پایه پردازنده های گرافیکی (GPU Computing) در صنعت نفت کشور و با دارا بودن تجهیزات سخت افزاری مناسب و به روز و همچنین محققین خبره در استفاده از این تکنولوژی، پژوهش های گسترده ای را در زمینه های شبیه سازی جریان سیال در محیط متخلخل، شبیه سازی انتقال کنده ها (Cutting Transport)، آنالیز و پردازش داده های لرزه نگاری (Seismic) را در حال بررسی و انجام دارد.

ضریب بازیافت مخازن نفتی همواره یکی از دغدغه‌های جدی کارشناسان نفتی کشور، به خصوص با توجه به فرا رسیدن نیمه دوم عمر مخازن و افت تولید جدی آنها بوده است.

یکی از مسئولان نفتی رقم ضریب بازیافت میادین نفتی در یک چشم به هم زدن به ۲۹ درصد افزایش داد، درحالي‌كه در کمتر از چند ماه گذشته از سوی دیگر مقامات مسئول، ۲۶ درصد اعلام شده بود. اين، در حالي است كه به گواه برنامه پنجم توسعه ايران، افزايش يك درصدي در ضريب بازيافت ميادين نفتي نياز به سرمايه‌گذاري 5 ساله است.

به گزارش نفت‌نا از خبرگزاري فارس، ضریب بازیافت مخازن نفتی همواره یکی از دغدغه‌های جدی کارشناسان نفتی کشور، به خصوص با توجه به فرا رسیدن نیمه دوم عمر مخازن و افت تولید جدی آنها بوده است.

ترکان، معاون وقت برنامه‌ریزی وزیر نفت در اواخر عمر دولت نهم متوسط ضریب بازیافت مخازن نفتی ایران را رقمی قریب به ۲۵ درصد اعلام کرد. در عین‌حال، محسن خجسته‌مهر در در فروردین ماه سال جاری متوسط ضریب بازیافت مخازن نفتی ایران را ۲۶ درصد دانست. این رقم را احمد قلعه‌بانی مدیرعامل شرکت ملی نفت، در نشست خبری واگذاری توسعه میدان فروز B به مپنا نیز تایید کرد.

در اين بين، به ناگاه، عمادی مدیر پژوهش و فناوری شرکت ملی نفت ایران در مصاحبه با یکی از رسانه‌ها مي‌گويد: "در حال حاضر متوسط ضریب بازیافت مخازن نفتی کشور حدود 29 درصد است."

این عضو هیئت مدیره شرکت ملی نفت در عین حال از "ارائه برنامه‌های مورد نیاز در حوزه پژوهش و فناوری شرکت ملی نفت برای دستیابی به افزایش یک درصدی ضریب بازیافت در برنامه پنج ساله پنجم به وزیر نفت" سخن گفته است.

معنی این گفته آن است که مسئول مزبور خود واقف است که برای افزایش یک درصدی ضریب بازیافت مخازن نفتی به ۵ سال زمان و سرمایه‌گذاری عمده نیاز است. در چنین حالی سخن گفتن از ضریب بازیافت ۲۹ درصدی مخازن نفتی واجد چه بار معنایی است، آن هم در حالی که در سال جاری لااقل دو مقام مسئول یعنی محسن خجسته‌مهر معاون برنامه‌ریزی وزیر نفت و احمد قلعه‌بانی مدیرعامل شرکت ملی نفت ضریب بازیافت مخازن نفتی ایران را ۲۶ درصد اعلام کرده‌اند و این در حالی است که حتی در مورد همین رقم نیز تردیدهایی از سوی کارشناسان ابراز شده است و این ارقام نیز قطعا ضریب بازیافت ثانویه را نشان می‌دهند.

واقعیت آن است که سرمایه‌گذاری برای افزایش ضریب بازیافت میادین نفتی به اندازه‌ای کلان است که برای افزایش ۱ درصدی آن زمانی معادل یک برنامه توسعه یعنی ۵ سال در هر یک از برنامه‌های توسعه چهارم و پنجم در نظر گرفته شده است.

معنی این امر نیاز شدید به سرمایه‌گذاری در حوزه بالادستی نفت و گاز است و این در حالی است که صنعت نفت در حال حاضر با کمبود شدید منابع برای سرمایه‌گذاری در بالادست نفت و گاز موجه است چنانکه در ۶ ماهه سال جاری بر اساس گفت‌وگوی عبدالمحمد دلپریش معاون برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت تنها ۱۰ میلیارد دلار در بالادست این صنعت تخصیص منابع داشته‌ایم. فارغ از اینکه چه میزان از منابع تخصیص داده شده جذب شده‌اند، این نکته قابل توجه است که نیاز بالادست صنعت نفت برای سرمایه گذاری در سال جاری لااقل ۳۰ میلیارد دلار در نظر گرفته شده و در اسناد بودجه دیده شده است.

یعنی اگر روند جذب منابع در ۶ ماهه دوم سال مشابه این روند در ۶ ماهه نخست سال باشد، بیش از دو سوم منابع برآورد شده تا پایان سال جاری جذب نخواهد شد. این در حالی است که حتی همین برآورد ۳۰ میلیارد دلاری نیز با توجه به نیاز گسترده میادین مشترکی مانند پارس جنوبی به سرمایه‌گذاری برای اجرای پروژه‌های نگهداشت تولید و افزایش ضریب بازیافت کافی به نظر نمی‌رسد.کما اینکه هیچ پروژه تزریق گاز جدیدی که یکی از پایه‌های اصلی نگهداشت تولید است در این مدت تعریف نشده و کلید نخورده است.

بر این اساس چنین اظهارنظرهایی تنها این گمانه را که زمانی دور از ذهن می‌نمود تقویت می‌کند که قرار است با تغییراتی در نحوه محاسبه ضریب بازیافت، بدون سرمایه‌گذاری جدید و عملی تنها روی کاغذ ضریب بازیافت مخازن نفتی ایران را بالاتر از میزان واقعی آن نشان دهند.

در دره مرکزی کالیفرنیا ، هنوز هم بیش از 8000 پمپ کله اسبی با پایین و بالا رفتن متوالی و آهسته خود در حال مکیدن آخرین قطرات نفت از دل خاک های این منطقه اند.

وجود انبوهی از خطوط قدیمی انتقال نفت در این منطقه نشان می دهد که در گذشته، این منطقه نقش مهمی در تامین نفت ایالات متحده داشته است و متخصصان نفتی شاغل در این منطقه معتقدند که به زودی راه های جدیدی برای استخراج نفت بیشتر به وجود خواهد آمد.

هنگامی که میدان نفتی کرنریور در سال 1988 کشف شد ، تحلیلگران معتقد بودند که تنها ده درصد نفت درجای آن ، استخراج می گردد. در سال 1942 و پس از گذشت چهار دهه از استخراج نفت ، تخمین زده می شد که هنوز هم 54 میلیون بشکه نفت قابل برداشت در این میدان وجود دارد. در حالی که تا آن زمان 278 میلیون بشکه نفت از این میدان برداشت شده بود. البته تخمین های گذشته در مورد عملکرد این میدان ، بسیار کمتر از برداشت انجام شده از آن بود ، چراکه تا سال 1995 میلادی در مجموع 736 میلیون بشکه نفت خام از این میدان تولید شد و کارشناسان اعتقاد داشتند که هنوز هم 970 میلیون بشکه نفت دیگر باقی مانده است.
اما این تخمین هم اشتباه از آب درآمد. در سال 2007 میلادی غول نفتی شورون ، که استخراج نفت از این میدان را بر عهده داشت ، اعلام کرد که تولید تجمعی این میدان به 2 میلیارد بشکه خواهد رسید. تولید روزانه این میدان 80000 بشکه در روز است و فرمانداری ایالت کالیفرنیا پیش بینی می کند که هنوز هم 627 میلیون بشکه نفت در اعماق این میدان وجود دارد.

شورون در سال های دهه شصت میلادی ، طرح های افزایش ظرفیت برداشت نفت از این میدان را با تزریق بخار به آن ، آغاز کرد که درآن سال ها، یک فناوری نو به شمار می رفت. بعدها در کنار تزریق مداوم بخار ، تغییر در شیوه های حفاری و اکتشاف های جدید در این محدوده ، به افزایش برداشت از این میدان کمک کرد.
اما این میدان نفتی یک استثنا نیست. در منابع علمی چرخه حیات یک چاه به شکل یک نمودار زنگوله ای است که به افتخار زمین شناس نامدار شرکت شل ، نمودار منحنی "هابرت" نامیده می شود. بر اساس این نمودار، زمان اوج برداشت از یک مخزن ، در میانه عمر آن قرار دارد.
به هر ترتیب اکثر میادین نفتی دنیا ، در میانه دوم عمر خود قرار دارند. و فناوری های جدید می تواند تا حد زیادی به افزایش برداشت از یک مخزن کمک کند.

بسیاری از پژوهشگران معتقدند که در چند سال آینده ما شاهد بیشترین حجم برداشت نفت خواهیم بود و به دنبال آن ، دوره افول حجم تولید بر اساس منحنی "هابرت" آغاز می گردد. اما من با این نظر مخالفم ، چراکه سال ها پیش و در دهه هشتاد نیز ، کارشناسانی اعلام کرده بودند که نیمه دوم عمر تولید نفت آغاز شده است ، اما آن پیش بینی ها نادرست از آب درآمد.

امروزه روش های جدید اکتشاف در میادین نفتی رازهای زیادی را در مورد اسرار اعماق زمین ، برملا نموده است. مثلا امروزه و در سایه دستاوردهای نوین بر خلاف اعتقادات گذشته تولید نفت در بسیاری از میادینی که غیر اقتصادی به شمار می رفت اقتصادی گشته است و یا بسیاری از منابع نفتی غیر قابل دسترس در گذشته ، امروزه قابل بازیافت به شمار می روند.
من معتقدم در سایه دستاوردهای جدید پژوهشی ، حجم تولید از مخازن نفتی همچنان و تا چندین دهه رو به افزایش خواهد بود و ما تا یک قرن دیگر می توانیم از این انرژی فسیلی بهره ببریم.

با وجود اثرات زیانبار سوخت های فسیلی برای محیط زیست و آب و هوا هم اینک سایر منابع جایگزین انرژی قادر به رقابت با نفت به دلیل سهولت انتقال و ذخیره سازی و هزینه پایین و تنوع محصولات پایین دستی آن نیستند و البته در کنار پیشرفت فناوری های مربوط به منابع انرژی نو ، ما باید همچنان به صورتی مسئولیت پذیر از سوخت های فسیلی بهر ه ببریم.

همه آنچه نمی توانید آنها را کنار بگذارید

در دوره ای که ترس از پایان نفت و کاهش حجم تولید آن ، در دنیای ما سایه انداخته است ، نکته شایان توجه اینست که اکثر مخازن شناخته شده دنیا همچنان وارد مدار تولید نشده اند و میادین بسیاری هم تاکنون کشف نشده اند.
در سال 2008 میلادی و پیش از دوره رکود اقتصادی ، حجم جهانی مصرف سالانه نفت ، سی میلیارد بشکه بود. و با توجه به ثابت بودن این عدد در سال های اخیر در کنار حجم 1.1 تا 1.3 تریلیون بشکه ای حجم نفت کشف شده ، می توان تا 40 سال آینده ، همچنان به تداوم مصرف نفت ، امیدوار بود.

البته حجم نفت کشف شده قابل بازیافت تنها یک تخمین است و هر زمانی ممکن است به دلایل اقتصادی و یا اجرایی شدن فناوری های نوین ، دستخوش تغییر شود. مثلا با پیشی گرفتن حجم تقاضا از حجم استخراج ، تولید در تعدادی از مخازنی که پیش از این غیر اقتصادی محسوب می شدند، اقتصادی خواهد شد. هم اینک ضریب برداشت نفت از مخازن 35 درصد است که این عدد بدین معناست که دو سوم نفت موجود در میادین ، در اعماق زمین باقی می مانند. و این حجم گسترده از نفت ، به ندرت در منابعی که از آینده نفت سخن می گویند ، ذکر می شود.

حتی در یک کشور دارای منابع گسترده نفت و سابقه طولانی برداشت نفت نظیر ایالات متحده که از دهه هفتاد میلادی به بعد ، حجم تولید میادین آن رو به کاهش نهاده است (کاهش حجم تولید نفت در ایالات متحده از منحنی هوبرت تبعیت نکرده است)، همچنان حجم گسترده ای از نفت اکتشاف نشده در لایه های زیرین زمین وجود دارد. مثلا با وجود اعلام ذخیره 29 میلیارد بشکه ای نفت اثبات شده در خاک ایالات متحده ، براساس اعلام شورای ملی نفت آمریکا پیش بینی می شود که 1124 میلیارد بشکه نفت در این کشور وجود دارد که 374 میلیارد بشکه آن با فناوری های کنونی، قابل برداشت است.

در یک مقیاس جهانی ، بررسی های کارشناسان زمین شناسی آمریکا نشان می دهد که ذخایر نفت متعارف دنیا ، بین 7 تا 8 تریلیون بشکه است . اما با فناوری ها ، تکنیک ها و قیمت های کنونی ، تنها استخراج بخشی از این منابع از لحاظ اقتصادی ، مقرون به صرفه است و از آن به عنوان ذخیره نفت اثبات شده ، یاد می گردد. و در این میان ،نکات قابل توجه دیگری نیز وجود دارد:
تاکنون تنها یک سوم سازندهایی که احتمالا دارای منابع نفت هستند ، با فناوری های نوین مورد اکتشاف قرار گرفته اند. به علاوه ذخایر غیرمتعارف نفت نظیر نفت فوق سنگین ، لایه های نفتی غیر متعارف ، نفت موجود در لایه های شن و ماسه نیز در آمار ذخایر نفت لحاظ نمی شوند.
لذا یک کشور می تواند بدون اکتشافات نفتی جدید و با استخراج ذخایر نامتعارف نفتی نیز بر ذخایر خود بیفزاید. هرچند این کار چندان نیز ساده نیست.
ذخایر نفت عموما در لایه های سازندهای هیدروکربنی و در کنار آب و گاز ، قرار دارند که طی میلیون ها سال و از بقایای فسیل ها ، شکل گرفته اند. در روش های کنونی استخراج تنها 10 تا 15 درصد نفت یک میدان بدون استفاده از روش های افزایش بازیافت ، استحصال می گردد. این شرایط در مورد منابع نفت سنگین ، با موانع بیشتری روبروست.

امروزه تزریق پرفشار آب و گاز طبیعی ، عمومی ترین روش برای ازدیاد برداشت چاه ها ، تلقی می گردد. تزریق گاز با بالا نگاه داشتن فشار چاه ، به خروج قطرات نفت از لایه های سازند کمک می کند. همچنین بدلیل سنگین تر بودن آب تزریق شده از نفت ، تزریق آب باعث بالا آمدن نفت در چاه می شود. کاری همانند ریختن آب در یک لیوان روغن زیتون و سر رفتن روغن درون لیوان!

بعدها روش های حفاری مورب و افقی اجرا شد که باعث افزایش برداشت چاه های نفت و دستیابی به بخش های غیر قابل دسترس میدان با روش های معمول شد. این روش که از دهه هشتاد اجرایی شده است ، در میادینی که از لایه های کم عرض افقی بهره می برند ، دستاوردهای زیادی داشته است .
البته در این سال ها ، ابزارهای حفاری هم بهبود یافته اند .تصویر برداری پیشرفته سه بعدی اعماق زمین به شناخت ساختار لایه های زمین شناسی کمک شایانی نموده تا بهترین روش و ابزار حفاری برای دستیابی به بیشترین حجم تولید ، انتخاب و عملیاتی شود .
فناوری های تصویر برداری امکان مشاهده اعماق 5000 متری زمین و بررسی لایه های مختلف زمین شناسی را میسر نموده است . هرچند عموما وجود لایه های نمکی ، باعث انحراف امواج ارسالی و ایجاد تصاویری مغشوش می شود.

استفاده از روش های نو همراه با بهره گیری از فناوری های نو در بخش فراساحل ، باعث گردیده تا بخش های بیشتری از اقیانوس ها برای اکتشاف نفت و حفاری در آن ، انتخاب شوند. در دهه هفتاد میلادی و همزمان با آغاز بهره گیری از ذخایر دریای سیاه ،فناوری در دسترس آن دوره امکان حفاری در آب های با اعماق 100 تا 200 متر و تا عمق 1000 متری از بستر دریا را فراهم می نمود. اما در سال های اخیر ، صنعت نفت موفق به حفاری در آب های با عمق 3000 متر و نفوذ به لایه هایی در 6000 متری زیر بستر دریا شده است. و در مجموع ما شاهد سه دستاورد بزرگ در اکتشافات فراساحل در آب های فوق عمیق شده ایم .

با افزایش عمق چاه ها ، نیاز به فناوری های پیشرفته تر نیز احساس می گردد. با استفاده از روش های اولیه و ثانویه افزایش برداشت ، می توان ضریب برداشت را به 20 تا40 درصد افزایش داد. اما دستیابی به ضریب های بالاتر برداشت منوط به استفاده از روش های جدیدی نظیر استفاده از گرما ، تزریق گاز، مواد شیمیایی و حتی میکروب هاست. استفاده از تزریق بخار از دیگر روش هایی است که استفاده از آن در دهه شصت میلادی آغاز شده است .

در روش گرمایی با آتش زدن بخشی از نفت موجود در چاه همراه با تزریق هوای لازم برای سوختن ، به افزایش برداشت کمک می شود . در این روش دی اکسید کربن بوجود آمده از سوختن نفت ، باعث خروج نفت بیشتر از چاه می گردد. البته گرما با شکستن مولکول های سنگین تر و بزرگتر نفت ، به حرکت آسان تر نفت موجود در مخزن کمک می کند .هرچند در این روش تزریق هوا به کنترل و محدود نگاه داشتن حجم نفت سوزانده شده و جلوگیری از انتشار گازهای آلاینده در محیط خارج از چاه کمک می کند .

اما روش پیشرفته تر کنونی ، استفاده از تزریق گازهایی نظیر دی اکسید کربن و یا نیتروژن است . این گازها توانایی حفظ فشار چاه را دارند و توانایی ترکیب با نفت را دارند که به افزایش تولید ، کمک های شایانی می نماید.در ایالات متحده از دهه هفتاد میلادی تاکنون، از دی اکسید کربن حاصل از فعالیت نیروگاه های برق و یا آتشفشان ها برای تزریق در چاه ها استفاده می شود. هم اینک در صد منطقه مختلف از این روش استفاده می شود و خطوط لوله این طرح بیش از 2500 کیلومتر طول دارند.
دانش فنی تزریق دی اکسید کربن به چاه ها ، باعث کاهش گازهای گلخانه ای رها شده در جو می شود و تا صدها سال این گازها در اعماق زمین ، حبس می گردد.

اما یکی از مهمترین موانع گسترش این روش ، کمبود دی اکسید کربن در دسترس است . استفاده از منابع کنونی تولید دی اکسید کربن نظیر آتشفشان ها و نیروگاه ها ، چندان ارزان نیست و استفاده از منابعی نظیر گاز تولید شده از خودروها و یا کارخانجات نیز ، تقریبا ناممکن است. مشکل دیگر فراروی گسترش این روش ، دشواری و هزینه بالای انتقال گاز از منابع تولید تا سر چاه است.

در روش نوین دیگر ، از افزایش بازیافت با استفاده از مواد شیمیایی و ترکیب مواد خاص شیمیایی با نفت در دام افتاده استفاده می شود.این روش به روان تر شدن نفت و سهولت برداشت آن از اعماق چاه، کمک می کند. مشابه اتفاقی که در استفاده از مواد پاک کننده گریس از روی دست ها اتفاق می افتد. همچنین این روش ، به بالاتر آمدن سطح آب های زیرزمینی هم کمک میکند.

از سوی دیگر ، روش افزایش بازیافت با استفاده از میکروب ها، در آغاز کاربرد قرار دارد و کشورهای آمریکا و چین در این بخش، پیشرو هستند. در این روش ، کارشناسان مقادیر زیادی از میکروب های خاص را همراه با مواد غذایی مورد نیاز برای رشد آنها و در پاره ای موارد اکسیژن ، به درون مخزن تزریق می کنند. این میکروب ها با رشد در فضای میان نفت و سنگها ، به برداشت نفت بیشتر کمک می کنند.مهندسان ژنتیک در آغاز راه دستکاری میکروب ها و سایر میکروارگانیسم ها برای افزایش کارایی استخراج نفت هستند.

به هرحال ، هیچ یک از این روش های پیشرفته افزایش برداشت نفت ، ارزان نیستند. ( به نظر می رسد تنها روش تزریق دی اکسید کربن در صورت وجود منابع این گاز در نزدیکی مخزن ، روش گرانی محسوب نمی شود.) کارشناسان معتقدند که وجود تقاضای نفت بالاتر از 30 دلار برای هر بشکه ، روش تزریق دی اکسید کربن را اقتصادی می نماید. همچنین روش های شیمیایی در صورت وجود تقاضای نفت بالاتر از 50 دلار برای هر بشکه ، اقتصادی خواهند بود.

پنجره ای رو به آینده :

سال های دسترسی به منابع آسان نفت ، رو به پایان است. اکثر میادین مهم نفتی دنیا در دوره بلوغ خود و در حال ورود به نیمه دوم عمر خود هستند. دوره ای که در آن ، روش های سنتی برداشت از مخزن ، فاقد کارایی است. این میادین که عموما در حوزه کشورهای خلیج فارس ، مکزیک ، ونزوئلا و روسیه قرار دارند از دهه سی ، چهل و پنجاه میلادی ، تولید نفت خود را آغاز کرده اند. و هم اینک نیاز به بهره گیری از فناوری های نوین جهت تداوم برداشت نفت از آنها ، ضروری است.
البته دستیابی به نفت این میادین نیز چندان آسان نبوده است . همانطور که روش های پیشرفته کنونی استخراج نفت که با تلاش های بسیار به دست آمده اند، در آینده روش هایی پیش پا افتاده به شمار می روند.

من معتقدم که ارزانی نفت در دوره عمر خود ، یکی از دلایل کندی پیشرفت در مطالعه و طراحی و اجرای برنامه های افزایش برداشت بوده است . چراکه قیمت های پایین نفت در بازار در کنار امکان دستیابی به میادین متعدد نفت، اجرای این طرح ها را غیر اقتصادی نموده بود. اما هم اینک ، عصر بهره گیری از فناوری برای بیشتر کردن برداشت نفت ، آغاز شده است .

اما در این میان نباید یک نکته مهم را فراموش کرد . در حالی که در سال های آغازین دهه هفتاد میلادی، حدود 80 درصد میادین نفتی در تملک شرکت های بزرگ نفتی بود ، در سایه ملی شدن صنعت نفت در بسیاری از کشورهای دارای ذخایر نفت ، هم اینک حدود 90 درصد ذخایر نفت ، مستقیما در اختیار دولت ها و شرکت های ملی نفت آنها قرار دارد . و به همین دلیل و چشم انداز نامطمئن قیمت نفت در آینده ، آنان از سرمایه گذاری گسترده بر روی روش های نوین اکتشاف چشم پوشی می کنند تا در تامین نیازهای مالی برنامه های ملی توسعه اقتصادی و اجتماعی دولت های متبوع خویش ، دچار مشکل نشوند.

و در اینجا من پیش بینی خود را اعلام می کنم : در سال 2030 میلادی ، پنجاه درصد نفت دنیا قابل برداشت خواهد بود. و با توجه به سهم گسترده ذخایر غیرمتعارف نفتی و بهبود روش های اکتشاف و تولید، در آن سال حجم نفت قابل برداشت دنیا به 4500 تا 5000 میلیارد بشکه خواهد رسید.
تا آن سال حجم مصرف شده ذخایر کنونی نفت ما به 650 تا700 میلیارد بشکه خواهد رسید که بر اساس پیش بینی های من ، زمان خداحافظی ما با نفت در ابتدای قرن بیست و دوم خواهد بود. و بدین ترتیب مساله اصلی اینست که چگونه ذخایر نفت باقیمانده را به صورتی مسئولیت پذیر و بدون اتلاف آن و از همه مهمتر بدون تخریب محیط زیست و آب و هوای این کره خاکی؛ مصرف کنیم.

نویسنده : لئوناردو ماوگری
مترجم : محسن داوری (واحد خبر و اطلاع رسانی شرکت نفت و گاز پارس)
منبع: ماهنامه SCIENTIFIC AMERICAN

اولين جلسه شوراي عالي مخازن شركت نفت فلات قاره ايران روز چهارشنبه 27 مهرماه در محل سالن کنفرانس طبقه 15 شرکت برگزار شد و طي آن گروه مشاورين مخازن اين شرکت معرفي شدند.
به گزارش روابط عمومي شركت نفت فلات قاره ايران، اين جلسه با حضور مدير عامل، مدير برنامه‌ريزي تلفيقي، مدير امور فني، مدير امور توليد، مدير ميادين مرزي و مشترك، رؤساي ادارات امور فني، جمعي از كارشناسان شركت نفت فلات قاره ايران و شش نفر از اساتيد حوزه مهندسي نفت،‌ زمين‌شناسي و اكتشاف نفت برگزار گرديد.
بر اساس اين گزارش، در ابتداي جلسه ساختار شوراي عالي مخازن و جايگاه آن در سازمان توسط مهندس قاسمي مدير امور فني شرح داده شد. بر اين اساس گروه مشاورين مخازن شامل شش نفر از اساتيد با سابقه در حوزه مهندسي نفت و علوم زمين در تعامل با تيم‌هاي نظارت بر مطالعات مخازن شركت نفت فلات قاره ايران و نحوه پيشرفت پروژه‌هاي مطالعات مخازن نظارت عاليه خواهند داشت.
همچنين اين گروه در تمامي مراحل مطالعات مخازن از مرحله شكل‌گيري شرح كار تا بررسي دوره‌اي و پاياني نتايج مطالعات مخازن با تكيه بر توسعه روش‌هاي ازدياد برداشت، رهنمودهاي فني را ارائه خواهند داد.
اين گزارش مي‌افزايد، شوراي عالي مخازن در سطح بالاتر به تدوين استراتژي و راهبرد مديريت مخازن در راستاي توسعه و توليد صيانتي از مخازن شركت نفت فلات قاره ايران خواهد پرداخت.
در ادامه اين جلسه مهندس زيرکچيان‌زاده مديرعامل شركت نفت فلات قاره ايران لوح يادبود اساتيد عضو شوراي مخازن را اهدا كرد و حاضرين در جلسه ديدگاه‌هاي خود را در راستاي بهينه‌سازي روند تعامل گروه مشاورين مخازن با پروژه‌هاي مطالعاتي و شوراي عالي مخازن بيان كردند.
گفتني است، در اين جلسه آقايان محسن فاضل علوي، فيض‌ا... حضرتي، محمدهاشم باقرپور، عبدالحميد معمارضياء، اسفنديار علاءالدين و همايون مطيعي به عنوان گروه مشاورين مخازن شركت نفت فلات قاره ايران برگزيده شدند.

تدریس گسترده مهندسی نفت در دانشگاهها

تدریس گسترده مهندسی نفت در دانشگاهها 09:24

رئیس دانشگاه صنعت نفت از ایجاد واحد بین المللی دانشگاه صنعت نفت در یکی از مناطق آزاد در آینده نزدیک خبرداد و گفت: تدریس مهندسی نفت در دانشگاههای کشور گسترش یافته است.

به گزارش پانا نیوز به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نفت(MOP)، غلامرضا راشد با اشاره به برنامه‌های آتی این دانشگاه، گفت: جذب ظرفیت‌های آموزشی منطقه‌ای با ایجاد و تقویت واحد بین‌الملل دانشگاه، تقویت دوره‌های کوتاه‌مدت و تخصصی کاربردی مورد نیاز برای پرسنل شاغل وزارت نفت، عملیاتی‌کردن دانشگاه مجازی، شناسایی و دعوت از نخبگان و ایجاد کرسی‌های نظریه‌پردازی در زمینه نفت و گاز از برنامه‌های آتی این دانشگاه خواهد بود.

وی با اشاره به دیگر اهداف دانشگاه صنعت نفت یادآوری کرد: بازنگری و اصلاح ساختار کلان و تفصیلی دانشگاه، اصلاح فرآیندهای اجرایی دانشگاه، ایجاد و توسعه سیستم آموزش‏های مجازی در دانشگاه، توسعه امکانات و تجهیزات سخت افزاری و نرم‏افزاری روزآمد از دیگر مباحثی است که همه مسئولان این دانشگاه به‌منظور دستیابی به این اهداف تمامی تلاش خود را انجام می دهند.

به گفته راشد تقویت تعاملات علمی منطقه‌ای و بین‌المللی با بکارگیری ظرفیت‌های علمی آموزشی، پژوهشی و فناوری در منطقه با اهداف ایجاد زمینه دوره‌های مشترک دکتری (پژوهش محور) و پسا دکتری به منظور انتقال فناوری در حوزه‌های مهندسی نفت و گاز کشور و ارتقاء علمی همکاران در بخش‌های علمی- پژوهشی مجموعه وزارت نفت نیز از برنامه‏های دانشگاه صنعت نفت است.

توسعه رشته مهندسی نفت در چند سال گذشته

وی با بیان این که در طول چند سال گذشته برنامه‌های مختلفی در دانشگاه به‌منظور توسعه رشته مهندسی نفت صورت گرفته که نتیجه اولیه این برنامه‌ها ورود داوطلبان متعهد و نخبه با رتبه‌های کنکور سراسری برتر در رشته‏های مهندسی نفت بوده است، افزود: در آینده نزدیک حاصل این برنامه‌ها در توانایی کارشناسی وزارت نفت نیز بروز خواهد کرد.

رئیس دانشگاه صنعت نفت ادامه داد: امروزه بخش قابل توجهی از این افراد دانش‌آموخته با پذیرش دوره تحصیلات تکمیلی مشغول تحصیل شده‌اند؛ از این رو نیاز است وزارت نفت با برنامه‌ریزی مناسب و ارائه مشوق‌های مکفی در جذب این فارغ‌التحصیلان برای تقویت هر چه بیشتر بدنه تخصصی صنعت نفت اقدام کند.

وی همچنین سرمایه‌گذاری‌های قبلی وزارت نفت را در ایجاد تعاملات علمی در دوره‏های قبلی با اعزام دانشجوی دکتری به برخی دانشگاه‏های مطرح فعال در صنعت نفت و گاز بسیار موثر دانست و اظهار داشت: فنآوری به‌روز کشورهایی مانند روسیه و چین نیز زمینه را برای چنین همکاری‌هایی با آنها فراهم کرده است.

راشد تصریح کرد: دانشگاه صنعت نفت به‌منظور تولید و توسعه تکنولوژی در صنعت نفت و گاز نیز تلاش دارد در مسیر اصلی بررسی‏های بنیادی، توسعه و طراحی و تهیه محصول نهایی همچنین فعالیت‏هایی که منجر به پیشرفت و افزایش دانش عملی و بررسی پروژه در مقیاس کوچک از جمله مخزن به صورت پایلوت می‌شود، نقش لازم را ایفا ‏کند.